Beynəlxalq münasibətlər tarixində elə səfərlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız imzalanan sənədlərlə ölçülmür. Bəzən bir liderin verdiyi mesajlar, nümayiş etdirilən diplomatik protokol və görüşlərin keçirildiyi məkan belə gələcək geosiyasi proseslərin istiqamətini müəyyənləşdirir. ABŞ Prezidenti Donald Trampın NATO Liderlər Zirvəsi çərçivəsində Ankaraya səfəri də məhz belə hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Son illər ABŞ–Türkiyə münasibətləri S-400 böhranı, CAATSA sanksiyaları, F-35 proqramından çıxarılma və Suriya siyasəti fonunda ciddi sınaqlardan keçmişdi. İki strateji müttəfiq arasında etimadın zəiflədiyi bir dövrdə Ankarada verilən mesajlar münasibətlərin əvvəlki mərhələyə qayıtmasından daha çox, yeni siyasi reallığın formalaşdığını göstərir. Trampın Türkiyəyə qarşı tətbiq edilən sanksiyaların aradan qaldırılacağını və F-35 məsələsinin yenidən nəzərdən keçiriləcəyini açıqlaması bunun ən mühüm göstəricilərindən biridir.
Türkiyənin artan geosiyasi çəkisi
Bu gün Türkiyə artıq yalnız NATO-nun cənub cinahını qoruyan ölkə deyil. Ankara Qara dənizdən Aralıq dənizinə, Cənubi Qafqazdan Yaxın Şərqə qədər uzanan geniş coğrafiyada mühüm təsir imkanlarına malik regional gücə çevrilib.
Rusiya–Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə davam edən gərginlik, enerji marşrutları və qlobal logistika zəncirləri göstərdi ki, Türkiyəni nəzərə almadan regionla bağlı strateji qərar qəbul etmək mümkün deyil. Vaşinqton da görünür, bunu daha açıq şəkildə qəbul etməyə başlayıb.
F-35 məsələsi sadəcə hərbi layihə deyil
F-35 qırıcılarının Türkiyəyə mümkün satışı təkcə müdafiə sənayesinə aid məsələ deyil. Bu qərar ABŞ-ın Türkiyəyə strateji etimadının bərpa olunması anlamına gələcək.
Əlbəttə, bu proses asan olmayacaq. ABŞ Konqresində və bəzi müttəfiq ölkələrdə buna qarşı ciddi müqavimət mövcuddur. Lakin Tramp administrasiyasının siyasi iradəsi əvvəlki illərlə müqayisədə fərqli yanaşmanın formalaşdığını göstərir.
Diplomatiyada protokol təsadüfi olmur
Ankarada Tramp üçün təşkil olunan yüksək səviyyəli qarşılama mərasimi də diqqətdən yayınmadı. Dövlət başçıları arasında keçirilən görüşlərdə protokol hər zaman siyasi mesaj daşıyır.
Türkiyənin ABŞ Prezidentini xüsusi mərasimlə qəbul etməsi Ankaranın Vaşinqtonla münasibətlərdə yeni səhifə açmaq istədiyini göstərirdi. Eyni zamanda Trampın Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan haqqında işlətdiyi müsbət ifadələr iki lider arasında şəxsi siyasi dialoqun hələ də mühüm rol oynadığını nümayiş etdirdi.
Azərbaycanın maraqları baxımından
Azərbaycan üçün bu proseslər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türkiyə Azərbaycanın əsas strateji müttəfiqidir və Ankaranın beynəlxalq nüfuzunun artması Bakının geosiyasi imkanlarını da genişləndirir.
ABŞ–Türkiyə münasibətlərində mümkün normallaşma Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik, enerji layihələri və regional əməkdaşlıq baxımından yeni imkanlar yarada bilər. Bu proses Azərbaycanın həyata keçirdiyi çoxşaxəli xarici siyasət kursuna da əlavə dəstək verə bilər.
Nəticə
Dünya yeni siyasi mərhələyə daxil olur. Müttəfiqlik anlayışı dəyişir, regional güclərin rolu artır və beynəlxalq münasibətlər daha praqmatik xarakter alır.
Donald Trampın Ankara səfəri göstərdi ki, ABŞ Türkiyəni əvvəlki kimi yalnız NATO üzvü kimi deyil, qlobal geosiyasi proseslərin formalaşmasında əsas aktorlardan biri kimi görməyə başlayır. Əgər verilən siyasi mesajlar yaxın aylarda konkret qərarlarla müşayiət olunarsa, Ankara görüşü gələcəkdə ABŞ–Türkiyə münasibətlərində dönüş nöqtəsi kimi xatırlana bilər.
Belə görünür ki, Ankara sammiti təkcə NATO-nun gündəliyini deyil, yaxın illərin regional və qlobal geosiyasi xəritəsini də müəyyənləşdirəcək əsas hadisələrdən biri olacaq.
Tural Əhmədov
1xeber.media
