Avqustdan kirayə mənzillər bahalaşacaq — Açıqlama

Avqust ayından etibarən yeni tədris ilinə hazırlıqla əlaqədar bölgələrdən minlərlə tələbə Bakıya üz tutacaq. Bu proses hər il paytaxtda kirayə mənzil bazarında tələbatın artmasına və qiymətlərdə müəyyən dəyişikliklərin müşahidə olunmasına səbəb olur. 

Bəs bu il də tələbə axını kirayə mənzil qiymətlərinin bahalaşmasına gətirib çıxaracaqmı?

Əmlak məsələləri üzrə ekspert Firdovsi Xəlilov Demokrat.az-a açıqlamasında Azərbaycanda daşınmaz əmlak fondlarında çox ciddi limitlərin olduğunu deyib:

“Bizim cəmiyyətdə Avropa və ya Amerika ilə müqayisədə şəxsi evə sahib olma faizi olduqca yüksəkdir. Ölkədə təqribən 10 milyon əhali var və rəsmi-qeyri-rəsmi, ucuz-bahalı olmaqla təxminən 2,8 milyon mənzil fondu mövcuddur. Orta ailə tərkibini 3,8 nəfər götürsək, bu evlər əslində 11 milyona yaxın insanın yaşayışı üçün kifayət etməlidir. Burada problem yaradan 3 əsas məqam var.

Birinci məqam odur ki, bu evlərin çox ciddi bir hissəsi, təqribən 800 min civarında mənzil, ya istismar müddətini tamamilə başa vurub, ya da faktiki olaraq yararsız olsa da, hələ də məcburi şəkildə istifadə olunur.

İkinci məsələ, daxili miqrasiyanın görünməyən tərəfi. Məsələn, Salyan rayonunun əhalisi 140 min nəfərdir və kağız üzərində hamısının orada evi-eşiyi var. Bəs bu əhalinin nə qədəri Abşeron yarımadasında yaşayır? Dəqiq statistikamız olmasa da, təxmin edirik ki, iqtisadi aktiv gənclər də daxil olmaqla 40 minə yaxın salyanlı Bakıdadır. Yəni, bölgə insanının öz rayonunda evi var, amma faktiki yaşadığı və
oxuduğu Bakıda yoxdur. Bu da paytaxtda süni tələb yaradır.

Sonuncu vəziyyət gəlirlərlə mənzil qiymətlərinin tərs mütənasibliyi. Bu il Mərkəzi Bank Bakı şəhəri üzrə mənzillərin median qiymətini 250 min AZN, median kirayə haqqını isə 1002 AZN olaraq açıqladı. Bu nə deməkdir? Sabunçuda, Ramanada köhnə binada 400 manata ev tapmaq olursa, mərkəzdə, Səbaildə, Nərimanovda bu rəqəm 2500–3000 manat civarındadır və orta göstərici 1002 manata gəlib çıxır. Biz bu reallığı əmlakın gəlirlilik faizindən (property yield) də oxuya bilirik. Məsələn, Tibb Universitetinin yaxınlığında 100 kvadratmetrlik yeni tikili mənzil bu gün 400 min manatdırsa, onun illik kirayə gəlirliliyi orta hesabla 5% təşkil edir. Bu da aylıq təxminən 1700 manat kirayə haqqı deməkdir. Eyni mənzərə əksər universitetlərin yerləşdiyi Hüseyn Cavid prospekti ətrafında da yaşanır”.

Ekspert əlavə edib ki, Bakı şəhərində orta statistik rayon sakini və tələbələr üçün kirayədə yaşamaq artıq əlçatmaz bir nöqtəyə doğru sürətlə irəliləyir:

“Bu avqustda da tələbə axını qiymətlər üzərindəki təzyiqi artıracaq. Çünki alternativ yoxdur. Biz bu problemin köklü və uzunmüddətli həllini yalnız müasir tipli tələbə yataqxanalarının tikilməsində görürük. Bu, sadəcə gecələmək üçün bir yer olmamalıdır. Xanımlar və bəylər üçün korpusları ayrı olan, daxilində idman zalları, kantinlər, iaşə obyektləri, sosial və istirahət mühiti formalaşdırılmış müasir komplekslər qurulmalıdır. Ən əsası isə burada yalnız tələbələrin qalmasına icazə verilməlidir.

Dövlət bu sahədə sahibkarlar üçün stimullaşdırıcı addımlar atmalıdır. Məsələn, bu cür özəl yataqxana fəaliyyəti ilə məşğul olacaq müəssisələr müəyyən müddət bütün əsas vergilərdən azad edilməlidir ki, investorlar bu sahəyə sərmayə qoymağa maraqlı olsunlar. Yaxud dövlət özü sahibkara torpaq sahəsini yalnız tələbə yataqxanası tikilməsi şərti ilə ayırmalıdır. Digər qlobal paytaxtlarda olduğu kimi, tələbə yükünü mənzil bazarından çıxarıb yataqxanalara yönəltməsək, hər ilin avqust-sentyabr aylarında eyni böhranı daha ağır formada yaşamağa davam edəcəyik”.